Lương hưu do quỹ bảo hiểm xã hội chi trả được miễn thuế thu nhập cá nhân. Thù lao giảng dạy, cố vấn thì là thu nhập từ tiền lương, tiền công và chịu thuế theo cách ký: ký hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên thì đơn vị khấu trừ theo biểu luỹ tiến sau khi trừ giảm trừ gia cảnh (bản thân 15,5 triệu đồng/tháng từ kỳ tính thuế 2026) — thù lao dưới mức đó thì không bị trừ gì. Nhận theo lần, không có hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dưới 3 tháng, thì mỗi khoản từ 2 triệu đồng trở lên bị khấu trừ 10%.
Với mức thù lao vừa phải, cả hai cách thường kết thúc ở cùng một chỗ: thuế cuối năm rất nhỏ hoặc bằng không. Khác nhau là tiền có bị giữ lại trong năm hay không, và người nghỉ hưu có phải tự quyết toán để lấy lại hay không. Bài dưới đi qua một ví dụ giả định.
Ba loại thu nhập của người đi làm sau nghỉ hưu
| Khoản | Thuế thu nhập cá nhân | Ghi chú |
|---|---|---|
| Lương hưu từ quỹ bảo hiểm xã hội | Miễn | Không cộng vào thu nhập chịu thuế |
| Thù lao theo hợp đồng lao động từ 3 tháng | Khấu trừ theo biểu luỹ tiến sau giảm trừ gia cảnh | Đơn vị tính hằng tháng; có thể uỷ quyền quyết toán nếu chỉ có một nơi |
| Thù lao theo lần, không hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dưới 3 tháng | Khấu trừ 10% với khoản từ 2 triệu đồng/lần | Tạm nộp; quyết toán cuối năm để tính lại |
Các khoản lương hưu tự nguyện, bảo hiểm hưu trí bổ sung có quy định riêng; phần nói ở đây là lương hưu của bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Ví dụ giả định: dạy 8 buổi một tháng
Giả sử một giảng viên đã nghỉ hưu nhận lương hưu 9 triệu đồng/tháng, được một trường mời dạy 8 buổi mỗi tháng, mỗi buổi 1,5 triệu đồng, tức 12 triệu đồng/tháng, 144 triệu đồng/năm. Không có người phụ thuộc, không có thu nhập nào khác.
| Bước | Ký hợp đồng lao động 12 tháng | Nhận theo lần, trường trả gộp mỗi tháng |
|---|---|---|
| Thu nhập chịu thuế mỗi tháng | 12 triệu (lương hưu không cộng) | 12 triệu |
| Giảm trừ gia cảnh mỗi tháng | 15,5 triệu | Không áp khi khấu trừ 10% |
| Bị khấu trừ mỗi tháng | 0 — thu nhập thấp hơn mức giảm trừ | 12 triệu × 10% = 1,2 triệu |
| Bị khấu trừ cả năm | 0 | 14,4 triệu |
| Quyết toán | 144 − 186 < 0: không phải nộp | 144 − 186 < 0: không phải nộp, được hoàn 14,4 triệu nếu làm hồ sơ |
Kết quả cuối năm như nhau: không có thuế. Nhưng ở cách thứ hai, 14,4 triệu nằm ở ngân sách cả năm và chỉ về lại khi người nghỉ hưu tự quyết toán — việc mà nhiều người lớn tuổi ngại làm nên bỏ luôn.
Nếu có một người phụ thuộc đủ điều kiện (ví dụ vợ hoặc chồng không có thu nhập, hết tuổi lao động), mức giảm trừ cả năm tăng thêm 6,2 triệu × 12 = 74,4 triệu. Khi đó ngay cả thù lao cao hơn, chẳng hạn 20 triệu mỗi tháng, cũng vẫn nằm dưới tổng mức giảm trừ; cách ký hợp đồng lao động sẽ không bị trừ đồng nào trong năm.
Làm cam kết để không bị trừ 10%
Người chỉ có duy nhất thu nhập thuộc diện khấu trừ 10% và ước tính tổng thu nhập chịu thuế cả năm, sau giảm trừ gia cảnh, chưa đến mức phải nộp thuế có thể làm bản cam kết theo mẫu tại thông tư hiện hành, gửi đơn vị trả tiền để không bị khấu trừ.
- Lương hưu là khoản được miễn, nên câu hỏi hay gặp là có tính là “thu nhập khác” khi xét điều kiện cam kết hay không. Nên hỏi đơn vị trả tiền hoặc thuế cơ sở trước khi ký cam kết.
- Nếu nhận thù lao ở hai, ba nơi, tổng lại có thể vượt mức giảm trừ; cam kết ở từng nơi trong khi tổng thu nhập vượt là cam kết sai, người cam kết chịu trách nhiệm.
- Cam kết không phải miễn thuế: cuối năm nếu tổng thu nhập vượt mức, vẫn phải quyết toán và nộp.
Ký hợp đồng lao động hay nhận theo lần: nên chọn thế nào
- Hợp đồng lao động hợp khi làm đều đặn cho một nơi trong thời gian dài, có lịch cố định. Đơn vị tính thuế hằng tháng có giảm trừ, và nếu chỉ có một nơi trả thì có thể uỷ quyền cho đơn vị quyết toán thay.
- Nhận theo lần hợp khi dạy, tư vấn không đều, cho nhiều nơi, theo từng đợt. Chấp nhận bị trừ 10% và tự quyết toán, hoặc làm cam kết nếu đủ điều kiện.
- Việc chọn loại hợp đồng phải theo bản chất công việc: làm như nhân viên mà ký hợp đồng theo lần, hoặc ngược lại, đều có thể bị xác định lại.
Về bảo hiểm: người đang hưởng lương hưu đi làm theo hợp đồng lao động có quy định riêng về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế theo luật bảo hiểm hiện hành. Hỏi đơn vị tuyển dụng để biết thù lao đã gồm hay chưa gồm khoản nào.
Khi nhận thù lao từ nhiều nơi
Giả sử ngoài trường trên, người này còn cố vấn cho một doanh nghiệp 5 triệu đồng/tháng theo lần, tổng năm 60 triệu. Tổng thu nhập chịu thuế năm là 204 triệu; trừ giảm trừ 186 triệu còn 18 triệu thu nhập tính thuế — rơi vào bậc thấp nhất của biểu luỹ tiến, thuế phải nộp nhỏ. Số đã bị khấu trừ 10% ở các nơi thường lớn hơn số phải nộp, nên quyết toán vẫn được hoàn phần chênh.
Điều cần nhớ: khi có từ hai nơi trả trở lên, thường không uỷ quyền cho một nơi quyết toán thay được cho phần thu nhập ở nơi khác (trừ một số trường hợp thu nhập vãng lai nhỏ đã khấu trừ theo quy định hiện hành); người nhận tự quyết toán và gom chứng từ khấu trừ từ tất cả các nơi.
Những cái sai hay gặp
- Nghĩ lương hưu “đã chịu thuế” nên thù lao cũng miễn. Lương hưu miễn thuế không kéo theo thù lao được miễn; thù lao vẫn là tiền công chịu thuế.
- Cộng lương hưu vào thu nhập khi tự tính rồi nghĩ mình vượt mức phải nộp. Lương hưu không cộng.
- Làm cam kết ở nhiều nơi cùng lúc trong khi tổng thù lao vượt mức giảm trừ — cam kết sai, cuối năm vẫn phải nộp và có thể bị xử lý.
- Bỏ quên số tiền bị khấu trừ vì ngại quyết toán. Với ví dụ ở trên, đó là 14,4 triệu mỗi năm.
- Nhờ người khác đứng tên nhận thù lao để “khỏi bị trừ”: thu nhập ghi nhận sai người, người đứng tên hộ gánh nghĩa vụ thuế, và khi có tranh chấp thì người làm thật không có chứng từ gì.
Quyết toán: làm thế nào cho người lớn tuổi đỡ vất vả
- Đăng nhập tài khoản thuế điện tử hoặc ứng dụng thuế trên điện thoại bằng số định danh cá nhân; nhờ con cháu hỗ trợ lần đầu.
- Xem danh sách các khoản thu nhập và số đã khấu trừ mà các đơn vị đã khai.
- Đối chiếu với chứng từ khấu trừ giấy hoặc điện tử nhận được.
- Lập tờ khai quyết toán theo gợi ý của hệ thống; chọn nhận tiền hoàn vào tài khoản ngân hàng đứng tên mình.
- Nộp trước hạn cá nhân tự quyết toán: ngày cuối cùng tháng thứ 4 năm sau, theo Luật Quản lý thuế. Hồ sơ đề nghị hoàn thì có quy định riêng về thời hạn; nên làm sớm.
Tự kiểm tra ở đâu
- Tài khoản thuế điện tử hoặc ứng dụng thuế trên điện thoại: thu nhập và số khấu trừ đã được khai.
- Tra cứu thông tin người nộp thuế: kiểm tra thông tin đăng ký thuế theo số định danh.
- Phòng tổ chức hoặc kế toán nơi trả thù lao: loại hợp đồng, cách khấu trừ, chứng từ.
- Thuế cơ sở nơi cư trú: hỏi trường hợp cam kết khi có lương hưu.
Câu hỏi thường gặp
Lương hưu có phải khai trong tờ quyết toán không?
Lương hưu từ quỹ bảo hiểm xã hội là khoản miễn thuế, không cộng vào thu nhập chịu thuế. Tờ quyết toán chỉ khai thu nhập chịu thuế như thù lao, tiền công.
Mỗi buổi dạy dưới 2 triệu có bị khấu trừ không?
Ngưỡng 2 triệu đồng xét theo từng lần trả. Nếu trường trả từng buổi dưới 2 triệu thì không khấu trừ 10% khi trả, nhưng thu nhập đó vẫn tính vào tổng thu nhập khi quyết toán nếu phải quyết toán. Chia nhỏ lần trả chỉ để lọt ngưỡng không làm mất nghĩa vụ.
Người nghỉ hưu có được đăng ký người phụ thuộc không?
Được, nếu có thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công và người phụ thuộc đáp ứng điều kiện. Mỗi người phụ thuộc được giảm trừ 6,2 triệu đồng/tháng từ kỳ tính thuế 2026.
Thù lao chấm thi, hội đồng khoa học có tính giống thù lao dạy không?
Đều là tiền công, thù lao; cách khấu trừ tuỳ đơn vị trả và loại hợp đồng. Một số khoản thù lao có quy định riêng; xem chứng từ khấu trừ để biết đơn vị đã tính thế nào.
Không quyết toán thì có bị phạt không?
Nếu số đã khấu trừ lớn hơn số phải nộp, không quyết toán chỉ là tự bỏ tiền hoàn. Nếu tổng thu nhập nhiều nơi làm phát sinh số phải nộp thêm thì phải quyết toán; không làm có thể bị xử lý và tính tiền chậm nộp.
Trường trả thù lao sau thuế “thực nhận 1,5 triệu mỗi buổi” thì tính thế nào?
Nếu thoả thuận là số thực nhận, trường phải quy đổi ngược ra thu nhập trước thuế để khấu trừ, nên thu nhập ghi trên chứng từ sẽ cao hơn 1,5 triệu. Hỏi rõ khi ký để biết con số nào dùng khi quyết toán.
Tiền hoàn thuế nhận qua đâu?
Qua tài khoản ngân hàng đứng tên người nộp thuế đã khai trong hồ sơ. Kiểm tra trạng thái hồ sơ hoàn trên tài khoản thuế điện tử.
