Người làm tự do nhận việc theo hợp đồng dịch vụ hay đăng ký hộ kinh doanh để xuất hoá đơn: so hai cách

Nhận việc theo hợp đồng dịch vụ, mỗi khoản trả từ 2 triệu đồng trở lên bị bên trả khấu trừ 10%; cuối năm người làm tự do cộng tất cả lại, trừ giảm trừ gia cảnh (bản thân 15,5 triệu đồng/tháng từ kỳ tính thuế 2026) rồi tính theo biểu luỹ tiến — với thu nhập vừa phải, thường được hoàn lại phần lớn số đã bị trừ. Đăng ký hộ kinh doanh thì tự xuất hoá đơn, bên trả không khấu trừ nữa, thuế tính theo tỷ lệ trên doanh thu của nhóm dịch vụ nếu doanh thu năm vượt ngưỡng, và không có giảm trừ gia cảnh.

Vì vậy, với nhiều người thu nhập trung bình, hợp đồng dịch vụ kèm quyết toán cuối năm lại là cách nộp ít thuế hơn; hộ kinh doanh có lợi về dòng tiền (không bị giữ 10%) và về hình ảnh với khách lớn cần hoá đơn, nhưng thêm việc giấy tờ. Bài dưới đặt hai cách cạnh nhau trên một mức thu nhập giả định.

Hai cách khác nhau ở đâu

Ví dụ giả định: thu nhập 240 triệu đồng một năm

Giả sử một người làm thiết kế tự do, không có lương ở đâu khác, nhận việc từ bốn công ty, tổng 240 triệu đồng trong năm 2026, mỗi lần nhận đều từ 2 triệu trở lên. Không có người phụ thuộc.

Hai kết luận rút ra: nếu doanh thu năm của hộ dưới ngưỡng không phải nộp thuế theo quy định hiện hành, hộ kinh doanh có thể nộp 0 đồng; nếu vượt ngưỡng, thuế theo tỷ lệ trên doanh thu có thể cao hơn thuế luỹ tiến sau giảm trừ ở cách hợp đồng dịch vụ. Muốn biết chính xác, tra ngưỡng doanh thu và biểu luỹ tiến đang áp dụng rồi thay số của mình vào.

Điều hợp đồng dịch vụ làm khó: dòng tiền và quyết toán

• Tiền bị giữ cả năm: 24 triệu trong ví dụ nằm ở ngân sách tới khi quyết toán và được hoàn. Với người thu nhập không đều, đây là khoản đáng kể.
• Cam kết không khấu trừ: người chỉ có duy nhất thu nhập thuộc diện khấu trừ 10% và ước tính tổng thu nhập cả năm sau giảm trừ chưa tới mức phải nộp thuế có thể làm cam kết theo mẫu tại thông tư hiện hành để không bị trừ. Người có thu nhập 240 triệu như ví dụ thường không đủ điều kiện vì sau giảm trừ vẫn còn thu nhập tính thuế.
• Phải tự quyết toán để lấy lại phần thừa: hạn cá nhân tự quyết toán là ngày cuối cùng tháng thứ 4 năm sau, theo Luật Quản lý thuế.
• Gom chứng từ khấu trừ từ từng công ty; nhiều nơi quên cấp, phải đòi.

Điều hộ kinh doanh làm khó: giấy tờ và nghĩa vụ đều đặn

• Đăng ký hộ kinh doanh tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã; từ 1/1/2026 không còn lệ phí môn bài theo Nghị quyết 198/2025/QH15.
• Khai thuế theo kỳ — năm 2026 là năm chấm dứt phương pháp khoán, hộ tự khai theo doanh thu thực tế.
• Hoá đơn điện tử: đăng ký sử dụng, lập hoá đơn đúng khi thu tiền; quy định hoá đơn, chứng từ mới áp dụng từ 1/7/2026 theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP và Thông tư 91/2026/TT-BTC.
• Tài khoản ngân hàng: tiền khách trả nên về một tài khoản dùng cho hoạt động kinh doanh, để đối chiếu với doanh thu khai.
• Thu nhập không đều không làm giảm việc phải khai đủ kỳ, kể cả kỳ không phát sinh doanh thu nếu quy định yêu cầu.

Chi phí làm việc: cả hai cách đều không trừ được nhiều

Nhiều người nghĩ đăng ký hộ kinh doanh thì được trừ chi phí máy tính, phần mềm, tiền thuê chỗ ngồi. Với phương pháp tỷ lệ trên doanh thu mà phần lớn hộ nhỏ áp dụng, chi phí không được trừ: thuế tính thẳng trên doanh thu. Chỉ hộ quy mô lớn áp dụng phương pháp kê khai, có sổ sách kế toán đầy đủ, mới xét chi phí.

Ở cách hợp đồng dịch vụ, chi phí cũng không được trừ; thay vào đó có giảm trừ gia cảnh cho bản thân và người phụ thuộc. Với người thu nhập vừa phải, khoản giảm trừ này thường lớn hơn nhiều so với chi phí công việc thực tế.

Vì vậy, nếu lý do muốn đăng ký hộ là “để được trừ chi phí”, hãy tính lại. Lý do chính đáng hơn thường là khách hàng cần hoá đơn, hoặc muốn nhận đủ tiền ngay mà không bị giữ 10%.

Chuyển từ hợp đồng dịch vụ sang hộ kinh doanh giữa năm

1. Chốt các hợp đồng dịch vụ đang dở; các khoản đã nhận trước ngày đăng ký hộ vẫn là tiền công, giữ chứng từ khấu trừ để quyết toán.
2. Đăng ký hộ, đăng ký sử dụng hoá đơn điện tử, mở tài khoản ngân hàng dùng cho hoạt động kinh doanh.
3. Thông báo cho khách hàng từ ngày nào sẽ xuất hoá đơn thay vì ký hợp đồng dịch vụ cá nhân.
4. Cuối năm quyết toán phần tiền công (nếu có số bị khấu trừ), còn phần doanh thu hộ khai theo kỳ của hộ.

Khi nào nên chọn cách nào

• Hợp đồng dịch vụ hợp khi thu nhập vừa phải, có người phụ thuộc (giảm trừ 6,2 triệu đồng/tháng mỗi người từ kỳ tính thuế 2026), khách hàng ít, không yêu cầu hoá đơn, và người làm tự do chịu khó quyết toán mỗi năm.
• Hộ kinh doanh hợp khi khách hàng lớn yêu cầu hoá đơn, doanh thu ổn định và cao, có nhiều khoản chi mua dịch vụ, thiết bị cho công việc, hoặc định mở rộng thuê thêm người.
• Đừng chọn hộ kinh doanh chỉ để tránh bị khấu trừ 10% — khấu trừ là tạm nộp, không phải thuế cuối cùng.

Một lưu ý: nếu làm việc cho một công ty đều đặn, có giờ giấc, chịu sự quản lý như nhân viên, thì bản chất có thể là quan hệ lao động. Khi đó cả hợp đồng dịch vụ lẫn hoá đơn hộ kinh doanh đều không đúng bản chất, và cả hai bên có rủi ro về thuế và bảo hiểm.

Tự kiểm tra ở đâu

• Tài khoản thuế điện tử hoặc ứng dụng thuế trên điện thoại: xem các khoản đã bị khấu trừ mà công ty đã khai dưới số định danh của mình.
• Tra cứu thông tin người nộp thuế: kiểm tra thông tin đăng ký, người phụ thuộc đã đăng ký.
• Cổng hoá đơn điện tử: nếu là hộ kinh doanh, xem hoá đơn đã lập.
• Thuế cơ sở nơi cư trú: ngưỡng doanh thu hộ kinh doanh và tỷ lệ nhóm dịch vụ đang áp dụng.