Việt kiều không cư trú bán phần vốn góp, cổ phần ở Việt Nam: thuế tính trên giá bán hay trên lãi

Theo quy định lâu nay của pháp luật thuế thu nhập cá nhân, cá nhân không cư trú chuyển nhượng vốn ở Việt Nam — cả phần vốn góp công ty TNHH lẫn cổ phần — nộp thuế 0,1% trên tổng số tiền nhận được, không xét lãi hay lỗ. Cá nhân cư trú bán cổ phần cũng nộp 0,1% trên giá bán, nhưng bán phần vốn góp công ty TNHH thì nộp 20% trên phần lãi. Chênh lệch lớn nhất vì vậy rơi vào phần vốn góp TNHH có lãi.

Tư cách cư trú không tự đi theo quốc tịch hay hộ chiếu. Nó được xác định theo số ngày có mặt ở Việt Nam và nơi ở thường xuyên trong năm tính thuế, nên một người định cư ở nước ngoài nhưng về nước ở lâu vẫn có thể là cá nhân cư trú. Luật Thuế thu nhập cá nhân mới có văn bản hướng dẫn hiệu lực từ 1/7/2026 (Nghị định 253/2026/NĐ-CP, Thông tư 87/2026/TT-BTC); đối chiếu trước khi ký.

Xác định mình là cư trú hay không cư trú

Theo quy định lâu nay, một người là cá nhân cư trú nếu thoả một trong các điều kiện:

• Có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong năm dương lịch hoặc trong 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt;
• Có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam theo quy định (đăng ký thường trú, hoặc thuê nhà để ở với thời hạn đủ dài theo quy định).

Người không thoả các điều kiện trên là cá nhân không cư trú. Với Việt kiều, câu hỏi hay gặp là hộ khẩu cũ còn ở Việt Nam: đăng ký thường trú còn hiệu lực có thể khiến cơ quan thuế xét là có nơi ở thường xuyên, trừ khi chứng minh được là cư trú của nước khác. Đây là điểm phải làm rõ đầu tiên, trước khi tính số thuế.

Hai tư cách, hai cách tính

Ví dụ giả định: phần vốn trong công ty gia đình

Bà C định cư ở nước ngoài từ lâu, năm nay chỉ về Việt Nam 20 ngày, không còn đăng ký thường trú. Năm 2016 bà góp 1 tỷ đồng vào công ty TNHH của gia đình. Nay bà bán toàn bộ phần vốn cho em ruột với giá 3 tỷ, phù hợp với vốn chủ sở hữu trên báo cáo tài chính.

Chênh lệch rất lớn, nên cơ quan thuế sẽ xem kỹ căn cứ xác định không cư trú: hộ chiếu, dấu xuất nhập cảnh, giấy tờ cư trú ở nước ngoài, tình trạng đăng ký thường trú ở Việt Nam. Nếu năm đó bà về ở sáu bảy tháng để chăm cha mẹ, bà có thể thành cá nhân cư trú và cách tính đổi hẳn.

Chiều ngược lại: nếu công ty làm ăn thua lỗ và bà chỉ bán được 700 triệu, tư cách không cư trú vẫn nộp 700.000 đồng, trong khi cá nhân cư trú bán phần vốn lỗ thì không phát sinh thuế.

Ai khai, nộp thay và tiền đi đường nào

• Qua công ty chứng khoán: công ty chứng khoán khấu trừ 0,1% khi bán cổ phiếu trên tài khoản giao dịch.
• Bán phần vốn, cổ phần ngoài sàn: quy định có phân công trách nhiệm khai, nộp thay cho bên nhận chuyển nhượng hoặc doanh nghiệp nơi có phần vốn trong một số trường hợp với người không cư trú. Thống nhất trong hợp đồng ai khai, và yêu cầu chứng từ nộp thuế ghi tên người bán.
• Tiền bán vốn: nhận qua tài khoản ngân hàng; muốn chuyển ra nước ngoài, ngân hàng thường yêu cầu hồ sơ chứng minh nguồn tiền và chứng từ đã hoàn thành nghĩa vụ thuế.
• Uỷ quyền từ nước ngoài: nếu không về ký, lập văn bản uỷ quyền tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài hoặc hợp pháp hoá lãnh sự theo quy định.

Hiệp định thuế và nước đang cư trú

Việt Nam có hiệp định tránh đánh thuế hai lần với nhiều nước. Một số hiệp định có điều khoản riêng về thu nhập từ chuyển nhượng vốn, có thể ảnh hưởng tới quyền đánh thuế của Việt Nam hoặc cách khấu trừ ở nước cư trú. Muốn áp dụng hiệp định phải làm hồ sơ theo hướng dẫn của cơ quan thuế, thường cần giấy xác nhận cư trú do cơ quan thuế nước ngoài cấp.

Ở chiều bên kia, nước nơi bà C cư trú có thể đánh thuế khoản lãi này theo luật của họ, cho khấu trừ phần đã nộp ở Việt Nam. Nên hỏi người tư vấn thuế ở nước cư trú trước khi bán, vì khoản tiết kiệm ở Việt Nam có thể được “bù” ở nước kia.

Cổ phiếu trên sàn và tài khoản chứng khoán ở Việt Nam

Nhiều Việt kiều vẫn giữ tài khoản chứng khoán mở từ khi còn ở trong nước. Với cổ phiếu niêm yết bán qua tài khoản này, công ty chứng khoán khấu trừ 0,1% trên giá bán, như nhau cho cả cư trú và không cư trú, nên tư cách cư trú hầu như không đổi số thuế của lệnh bán. Việc cần làm lại nằm ở chỗ khác:

• Cập nhật giấy tờ tuỳ thân với công ty chứng khoán nếu đã đổi hộ chiếu, đổi quốc tịch, hoặc thông tin định danh không còn khớp.
• Tài khoản ngân hàng nhận tiền: tiền bán cổ phiếu về tài khoản đứng tên chính mình ở Việt Nam; chuyển ra nước ngoài theo quy định quản lý ngoại hối, kèm chứng từ nguồn tiền.
• Cổ tức: công ty chi trả khấu trừ thuế thu nhập từ đầu tư vốn trước khi trả; giữ sao kê để khai ở nước cư trú nếu nước đó đánh thuế thu nhập toàn cầu.
• Thừa kế tài khoản: nếu tài khoản thuộc về cha mẹ đã mất, phải làm thủ tục thừa kế chứng khoán trước khi bán; thuế nhận thừa kế chứng khoán tính riêng.

Những cái sai hay gặp

• Nghĩ mang quốc tịch nước ngoài là tự động không cư trú. Cư trú xét theo số ngày và nơi ở, không theo quốc tịch.
• Bán cho người nhà với giá theo vốn góp ban đầu trong khi công ty đã tăng giá trị nhiều lần: giá có thể bị ấn định, thuế tính lại.
• Không có chứng từ nộp thuế nên không chuyển được tiền ra nước ngoài, phải về nước làm lại.
• Để công ty đăng ký thay đổi thành viên trước khi xử lý thuế: hồ sơ thay đổi có thể bị đối chiếu và dừng lại.
• Giao hết cho người được uỷ quyền mà không giữ bản sao: về sau cần chứng minh với cơ quan thuế nước cư trú đã nộp gì ở Việt Nam thì không có chứng từ trong tay.

Tự kiểm tra ở đâu

• Tra cứu thông tin người nộp thuế bằng số định danh cá nhân hoặc mã số thuế cũ: kiểm tra mình đã có thông tin đăng ký thuế chưa.
• Tài khoản thuế điện tử: nếu có, xem tờ khai và chứng từ nộp thay đã ghi nhận.
• Cơ quan thuế quản lý công ty nơi có phần vốn: thủ tục khai, nộp cho người không cư trú.
• Nghị định 253/2026/NĐ-CP, Thông tư 87/2026/TT-BTC: văn bản hướng dẫn thuế thu nhập cá nhân đang hiệu lực.