Khi một công ty, tổ chức trả tiền công, thù lao, tiền cộng tác cho cá nhân không ký hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng dưới 3 tháng, khoản trả từ 2 triệu đồng một lần trở lên sẽ bị khấu trừ 10% trước khi chuyển tiền. Số 10% đó là thuế tạm nộp, không phải thuế cuối cùng. Nếu tổng thu nhập cả năm của người nhận, sau khi trừ gia cảnh, chưa tới mức phải nộp thuế, họ quyết toán để được hoàn lại phần đã bị khấu trừ.
Có hai cách để không mất tiền oan: làm bản cam kết ngay từ đầu để không bị khấu trừ nếu đủ điều kiện, hoặc để bị khấu trừ rồi tự quyết toán sau khi hết năm. Từ kỳ tính thuế 2026, mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân là 15,5 triệu đồng mỗi tháng, nên rất nhiều người làm tự do thu nhập vừa phải sẽ thuộc diện được hoàn.
Bảng: ai khấu trừ, tính trên gì
| Khoản | Ai nộp | Tính trên gì | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Thuế thu nhập cá nhân khấu trừ 10% | Tổ chức trả tiền khấu trừ, nộp thay người nhận | Tổng tiền trả mỗi lần, từ 2 triệu đồng trở lên | Áp dụng với người không ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dưới 3 tháng |
| Khoản dưới 2 triệu đồng một lần | — | — | Không khấu trừ, nhưng vẫn là thu nhập chịu thuế khi quyết toán nếu có |
| Thuế thu nhập cá nhân cả năm | Người nhận | Tổng thu nhập năm − giảm trừ gia cảnh − các khoản giảm trừ khác | Tính theo biểu luỹ tiến hiện hành; so với số đã bị khấu trừ |
| Số được hoàn hoặc phải nộp thêm | Người nhận quyết toán | Chênh lệch giữa số đã khấu trừ và số phải nộp cả năm | Hạn tự quyết toán: ngày cuối cùng tháng thứ 4 sau năm, theo Luật Quản lý thuế |
Làm cam kết để không bị khấu trừ: ai được, khi nào
Người chỉ có duy nhất thu nhập thuộc diện bị khấu trừ 10% và ước tính tổng thu nhập chịu thuế cả năm, sau khi trừ gia cảnh, chưa tới mức phải nộp thuế, được làm cam kết theo mẫu tại thông tư hướng dẫn thuế thu nhập cá nhân hiện hành gửi tổ chức trả tiền. Tổ chức đó khi ấy tạm không khấu trừ.
Ba điều kiện đi kèm cần nhớ:
- Phải có số định danh cá nhân dùng làm mã số thuế (từ ngày 1/7/2025 số định danh dùng thay mã số thuế cá nhân).
- Cam kết là trách nhiệm của người ký. Nếu thực tế thu nhập vượt mức, người ký phải tự quyết toán và nộp phần thiếu; cam kết sai sự thật có thể bị xử lý.
- Người đang có lương ở một nơi khác thì không thuộc diện “chỉ có duy nhất thu nhập bị khấu trừ”, nên thường không đủ điều kiện làm cam kết.
Tên mẫu cam kết và điều kiện chi tiết cần tra trong Thông tư 87/2026/TT-BTC hướng dẫn thuế thu nhập cá nhân áp dụng từ 1/7/2026, không dùng lại mẫu tải từ bài viết cũ.
Ví dụ: làm tự do cả năm, bị khấu trừ rồi được hoàn
Giả sử năm 2026, một người vẽ minh hoạ tự do không có lương ở đâu, nhận thù lao từ ba công ty, mỗi lần từ 5 đến 10 triệu đồng, tổng cả năm 120 triệu đồng. Không làm cam kết nên cả ba công ty đều khấu trừ 10%.
| Bước | Cách tính | Kết quả |
|---|---|---|
| Số đã bị khấu trừ cả năm | 120 triệu × 10% | 12 triệu đồng |
| Giảm trừ gia cảnh bản thân cả năm | 15,5 triệu × 12 tháng | 186 triệu đồng |
| Thu nhập tính thuế | 120 triệu − 186 triệu, âm nên bằng 0 | 0 đồng |
| Thuế phải nộp cả năm | — | 0 đồng |
| Được hoàn khi quyết toán | 12 triệu − 0 | 12 triệu đồng |
Nếu người này còn nuôi một con nhỏ và đăng ký người phụ thuộc, giảm trừ tăng thêm 6,2 triệu mỗi tháng, tức 74,4 triệu một năm. Tổng thu nhập càng khó vượt mức phải nộp.
Ngược lại, giả sử người này còn có lương 25 triệu mỗi tháng ở một công ty khác. Khi đó tổng thu nhập cả năm là 420 triệu, trừ gia cảnh 186 triệu, còn thu nhập tính thuế 234 triệu, tính theo biểu luỹ tiến hiện hành. Số 12 triệu đã bị khấu trừ được trừ vào số phải nộp cả năm; có thể phải nộp thêm chứ không phải được hoàn.
Các bước lấy lại tiền đã bị khấu trừ
- Xin chứng từ khấu trừ thuế từ từng tổ chức đã trả tiền. Hiện chứng từ khấu trừ là chứng từ điện tử, tổ chức trả tiền lập và gửi cho người nhận. Đối chiếu tên, số định danh, số tiền.
- Kiểm tra trên tài khoản thuế điện tử hoặc ứng dụng thuế trên điện thoại: thông tin thu nhập và số đã khấu trừ mà các tổ chức đã kê khai cho mình.
- Đăng ký người phụ thuộc nếu có, trước khi quyết toán.
- Lập tờ khai quyết toán thuế thu nhập cá nhân trên hệ thống thuế điện tử, chọn đề nghị hoàn vào tài khoản ngân hàng đứng tên mình.
- Nộp trước hạn: theo Luật Quản lý thuế, cá nhân tự quyết toán hạn ngày cuối cùng của tháng thứ 4 sau năm. Với năm 2026, hạn là cuối tháng 4/2027. Kiểm tra lại nếu văn bản mới có điều chỉnh.
- Theo dõi hồ sơ hoàn trên tài khoản thuế; trả lời kịp nếu cơ quan thuế đề nghị bổ sung.
Phía bên trả tiền: những việc doanh nghiệp phải làm
Nếu người đọc là kế toán của bên trả tiền cộng tác, đây là phần việc tương ứng:
- Xác định loại hợp đồng: không ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dưới 3 tháng thì áp dụng khấu trừ 10% với khoản từ 2 triệu đồng một lần.
- Lấy số định danh cá nhân của người nhận để kê khai đúng người.
- Nhận và lưu bản cam kết nếu người nhận đủ điều kiện và đề nghị không khấu trừ. Cam kết là căn cứ để giải trình khi bị hỏi vì sao không khấu trừ.
- Khấu trừ, kê khai, nộp theo kỳ khai thuế thu nhập cá nhân của doanh nghiệp: tờ khai tháng hạn ngày 20 tháng sau, tờ khai quý hạn ngày cuối cùng của tháng đầu quý sau, theo Luật Quản lý thuế.
- Lập chứng từ khấu trừ điện tử gửi người nhận theo quy định về hoá đơn, chứng từ điện tử (Nghị định 254/2026/NĐ-CP, Thông tư 91/2026/TT-BTC).
- Quyết toán thuế thu nhập cá nhân năm của tổ chức, trong đó có danh sách người được trả thu nhập không thường xuyên.
Doanh nghiệp quên khấu trừ sẽ bị truy thu chính khoản đáng lẽ khấu trừ, kèm tiền chậm nộp — trong khi tiền đã trả đủ cho người nhận, khó đòi lại.
Những lỗi làm hồ sơ hoàn bị kẹt
- Tổ chức trả tiền chưa kê khai số đã khấu trừ, nên hệ thống không thấy. Liên hệ bộ phận kế toán bên trả tiền trước khi nộp quyết toán.
- Sai số định danh hoặc tên trên chứng từ khấu trừ.
- Tài khoản nhận hoàn không đứng tên người nộp thuế.
- Bỏ sót một nguồn thu nhập khi khai: cơ quan thuế thấy dữ liệu từ bên trả tiền, hồ sơ bị hỏi lại.
- Nhận tiền qua tài khoản người khác hoặc để người khác đứng tên nhận hộ: thu nhập ghi cho người đứng tên, không phải người làm thật.
Tự kiểm tra ở đâu
- Tài khoản thuế điện tử hoặc ứng dụng thuế trên điện thoại: tra thông tin thu nhập, số đã khấu trừ, nộp quyết toán, theo dõi hoàn.
- Trang tra cứu thông tin người nộp thuế: kiểm tra thông tin đăng ký của mình theo số định danh.
- Bộ phận kế toán của bên trả tiền: chứng từ khấu trừ, việc kê khai.
- Thuế cơ sở nơi cư trú: hỏi khi hồ sơ hoàn bị treo. Xem thêm phần khấu trừ thuế tại nguồn trên Khấu Trừ.
Câu hỏi thường gặp
Nhận 1,9 triệu đồng một lần có bị khấu trừ không?
Không, vì dưới mức 2 triệu đồng một lần. Nhưng khoản này vẫn là thu nhập chịu thuế và được cộng vào tổng thu nhập nếu người nhận phải quyết toán.
Tách một khoản 6 triệu thành ba lần 2 triệu có tránh được khấu trừ không?
Mỗi lần 2 triệu vẫn thuộc diện từ 2 triệu đồng trở lên nên vẫn bị khấu trừ. Còn chia nhỏ dưới mức để né khấu trừ không làm giảm nghĩa vụ thuế của người nhận, và tổ chức trả tiền chia nhỏ cố ý có thể bị coi là vi phạm.
Không quyết toán thì tiền bị khấu trừ có tự được hoàn không?
Không. Muốn được hoàn phải tự quyết toán và đề nghị hoàn. Nếu không quyết toán, số đã khấu trừ coi như đã nộp.
Ký hợp đồng lao động 2 tháng thì có bị khấu trừ 10% không?
Có. Hợp đồng dưới 3 tháng được đối xử như không ký hợp đồng lao động về khấu trừ, với khoản trả từ 2 triệu đồng một lần.
Người nước ngoài làm cộng tác cho công ty Việt Nam thì có khác không?
Cá nhân không cư trú có cách khấu trừ riêng, thường theo thuế suất toàn phần trên thu nhập và không có giảm trừ gia cảnh. Nên hỏi bộ phận kế toán bên trả tiền về trường hợp cụ thể.
Có cần tự đăng ký mã số thuế không?
Từ ngày 1/7/2025, số định danh cá nhân dùng thay mã số thuế cá nhân. Người nhận chỉ cần cung cấp số định danh đúng cho bên trả tiền và bảo đảm thông tin trên hệ thống thuế khớp.
