Nhận cổ phiếu từ tài khoản chứng khoán của cha mẹ đã mất rồi bán ra, người thừa kế đi qua hai lớp thuế. Lớp thứ nhất là thuế thu nhập cá nhân từ thừa kế tính trên giá trị cổ phiếu nhận được, và chứng khoán không được miễn theo quan hệ cha mẹ – con như nhà đất. Lớp thứ hai là thuế 0,1% trên giá bán khi bán ra, do công ty chứng khoán khấu trừ như mọi lệnh bán khác.
Phần tiền mặt còn trong tài khoản của người mất không chịu thuế thừa kế, nhưng cũng chỉ rút được sau khi làm xong thủ tục chuyển quyền. Thủ tục này đi qua công ty chứng khoán và cơ quan lưu ký, thường mất vài tuần tới vài tháng nếu hồ sơ thừa kế chưa sẵn.
Bảng các khoản: lúc nhận và lúc bán
| Khoản | Ai nộp | Tính trên gì | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Thuế thu nhập cá nhân từ thừa kế chứng khoán | Từng người nhận | Giá trị chứng khoán mình nhận, vượt mức không chịu thuế | Thuế suất toàn phần theo văn bản hiện hành; không miễn theo quan hệ gia đình |
| Phí chuyển quyền sở hữu | Người nhận | Theo biểu phí của tổ chức lưu ký, công ty chứng khoán | Hỏi trước khi nộp hồ sơ |
| Phí công chứng văn bản phân chia di sản | Những người thừa kế | Theo giá trị di sản | Một văn bản có thể gồm cả nhà đất, tiền gửi, cổ phiếu |
| Thuế khi bán | Người bán; công ty chứng khoán khấu trừ | Giá trị bán × 0,1% | Lãi hay lỗ đều nộp |
| Phí giao dịch | Người bán trả công ty chứng khoán | Theo biểu phí | Không phải thuế |
| Số dư tiền trong tài khoản | Không | — | Tiền không nằm trong danh sách tài sản thừa kế chịu thuế |
Thu nhập từ thừa kế chịu thuế gồm chứng khoán, phần vốn trong tổ chức kinh tế, bất động sản và tài sản phải đăng ký quyền sở hữu. Miễn thuế theo quan hệ gia đình chỉ viết cho bất động sản. Mức không chịu thuế và thuế suất tra trong văn bản hướng dẫn thuế thu nhập cá nhân đang hiệu lực, từ ngày 1/7/2026 là Nghị định 253/2026/NĐ-CP và Thông tư 87/2026/TT-BTC.
Giá trị cổ phiếu được tính lúc nào, theo giá nào
Giá trị để tính thuế thừa kế không phải giá mua ban đầu của người mất, cũng không phải giá ngày người thừa kế bán ra. Theo cách hướng dẫn lâu nay:
- Cổ phiếu niêm yết, đăng ký giao dịch: giá tham chiếu trên sở giao dịch chứng khoán tại thời điểm làm thủ tục đăng ký chuyển quyền sở hữu cho người thừa kế.
- Cổ phần chưa niêm yết: giá trị theo sổ sách của công ty tại thời điểm gần nhất trước khi chuyển quyền.
Hệ quả thực tế: nếu thị trường tăng mạnh trong thời gian gia đình còn gom giấy tờ, giá trị tính thuế cũng tăng theo. Ngược lại, giá giảm thì giá trị tính thuế giảm. Không có cách “chọn ngày đẹp” hợp lệ nào khác ngoài việc làm thủ tục sớm hay muộn. Kiểm tra lại cách xác định giá trong văn bản mới trước khi nộp tờ khai.
Ví dụ giả định: 10.000 cổ phiếu chia cho hai người con
Giả sử người cha để lại 10.000 cổ phiếu niêm yết và 30 triệu đồng tiền mặt trong tài khoản. Hai người con thoả thuận chia đều. Tại thời điểm đăng ký chuyển quyền, giá tham chiếu là 50.000 đồng mỗi cổ phiếu.
| Bước | Cách tính | Mỗi người |
|---|---|---|
| Giá trị cổ phiếu nhận | 5.000 × 50.000 | 250 triệu đồng |
| Thuế thu nhập từ thừa kế | (250 triệu − mức không chịu thuế) × thuế suất | Tra mức và thuế suất hiện hành |
| Tiền mặt nhận | 30 triệu ÷ 2 | 15 triệu, không chịu thuế thừa kế |
| Bán hết sau đó ở giá 54.000 | 5.000 × 54.000 × 0,1% | 270.000 đồng thuế, khấu trừ khi bán |
Nếu cổ phiếu là lô lẻ khi chia (số không chia hết cho đơn vị giao dịch), phần lẻ bán theo cơ chế giao dịch lô lẻ, có thể chênh giá. Gia đình có thể thoả thuận một người nhận phần lẻ và bù bằng tiền mặt.
Thủ tục với công ty chứng khoán: thứ tự thường gặp
- Báo cho công ty chứng khoán nơi người mất có tài khoản; tài khoản sẽ bị phong toả giao dịch cho tới khi có người thừa kế hợp lệ.
- Công chứng văn bản khai nhận hoặc phân chia di sản, ghi rõ số tài khoản, mã chứng khoán, số lượng từng người nhận.
- Người thừa kế mở tài khoản chứng khoán của mình (nếu chưa có).
- Khai thuế thu nhập cá nhân từ thừa kế tại cơ quan thuế; công ty chứng khoán hoặc tổ chức lưu ký thường yêu cầu chứng từ liên quan nghĩa vụ thuế trong hồ sơ chuyển quyền.
- Nộp hồ sơ chuyển quyền sở hữu qua công ty chứng khoán sang tổ chức lưu ký; nộp phí chuyển quyền.
- Nhận cổ phiếu về tài khoản mình, sau đó mới giao dịch được. Tiền mặt trong tài khoản người mất được chuyển theo văn bản phân chia.
Hỏi công ty chứng khoán danh mục hồ sơ bằng văn bản ngay ở bước 1. Mỗi nơi có mẫu đơn riêng; biết trước giúp văn bản công chứng ghi đúng những gì họ cần.
Cổ tức chưa nhận, tài khoản có vay ký quỹ
- Cổ tức bằng tiền được chia sau ngày người mất qua đời vẫn thuộc về chủ sở hữu cổ phiếu và thường được chuyển vào tài khoản đang phong toả. Thuế thu nhập từ đầu tư vốn đã được tổ chức trả cổ tức khấu trừ; phần tiền này chia theo văn bản thừa kế.
- Cổ phiếu thưởng, quyền mua phát sinh trong thời gian chờ: hỏi công ty chứng khoán cách xử lý quyền mua khi tài khoản bị phong toả, vì quyền có hạn thực hiện.
- Tài khoản có dư nợ vay ký quỹ: khoản nợ là nghĩa vụ tài sản của người mất, thanh toán từ di sản. Công ty chứng khoán xử lý theo hợp đồng ký quỹ, có thể bán bớt cổ phiếu khi tài sản bảo đảm giảm. Báo sớm để thoả thuận, đừng để tới lúc bị bán ở giá thấp.
Nhiều người thừa kế: chia cổ phiếu hay bán rồi chia tiền
Khi có ba bốn người thừa kế, gia đình hay phân vân giữa hai cách:
- Chia cổ phiếu cho từng người theo tỷ lệ: mỗi người mở tài khoản, nhận phần của mình, tự khai thuế thừa kế trên phần mình nhận và tự quyết định bán hay giữ. Cách này rõ ràng về thuế nhưng tốn công mở tài khoản, nhất là khi có người ở xa.
- Một người nhận toàn bộ, bán rồi chia tiền: về mặt thuế, người nhận toàn bộ là người khai thuế thừa kế trên toàn bộ giá trị. Khi người đó chuyển tiền cho anh chị em, đó có thể bị xem là một lần tặng cho tiền — tiền không thuộc diện chịu thuế quà tặng, nhưng cách làm này làm lệch người nộp thuế thừa kế so với người thật sự hưởng.
Cách gọn và đúng bản chất nhất thường là: văn bản phân chia di sản ghi rõ tỷ lệ của từng người, mỗi người khai thuế thừa kế trên phần của mình, và nếu cả nhà muốn bán ngay thì cùng uỷ quyền cho một người làm thủ tục và đặt lệnh. Hỏi công ty chứng khoán xem họ có chấp nhận chuyển quyền vào một tài khoản rồi bán thay theo uỷ quyền không.
Những lầm tưởng khiến gia đình nộp sai
- “Con nhận của cha mẹ thì miễn thuế hết.” Chỉ đúng với nhà đất. Cổ phiếu và phần vốn góp phải khai thuế thừa kế.
- “Bán lỗ thì không mất 0,1%.” Thuế 0,1% tính trên giá bán, không phụ thuộc lãi lỗ.
- “Đã nộp thuế thừa kế thì bán không phải nộp nữa.” Hai khoản thuế cho hai sự kiện khác nhau: nhận và bán.
- “Để tài khoản đó, khi nào cần mới làm.” Thời gian chờ càng dài, càng nhiều quyền mua, cổ tức, thông báo cần xử lý, và giá trị tính thuế có thể thay đổi.
Tự kiểm tra ở đâu
- Tài khoản thuế điện tử hoặc ứng dụng thuế trên điện thoại của người nhận: xem tờ khai thuế thừa kế đã nộp, thông báo và chứng từ nộp tiền.
- Sao kê tài khoản chứng khoán sau khi nhận: số lượng cổ phiếu, thuế 0,1% bị khấu trừ ở mỗi lệnh bán.
- Trang công bố thông tin của sở giao dịch chứng khoán: tra giá tham chiếu ngày đăng ký chuyển quyền để đối chiếu giá trị tính thuế.
- Thuế cơ sở nơi người nhận cư trú: hỏi mức không chịu thuế và hồ sơ khai thuế thừa kế chứng khoán đang áp dụng.
Câu hỏi thường gặp
Không bán cổ phiếu, chỉ giữ lại thì có phải nộp thuế thừa kế không?
Có. Thuế thu nhập từ thừa kế phát sinh khi nhận chứng khoán, không phụ thuộc có bán hay không. Thuế 0,1% chỉ phát sinh khi bán.
Vợ nhận cổ phiếu của chồng đã mất có được miễn không?
Miễn thuế thừa kế giữa vợ chồng theo luật thuế thu nhập cá nhân chỉ áp dụng cho bất động sản. Cổ phiếu vẫn thuộc diện chịu thuế trên phần vượt mức không chịu thuế.
Giá mua ban đầu của cha mẹ có được trừ khi tính thuế không?
Không. Thuế thừa kế tính trên giá trị chứng khoán tại thời điểm chuyển quyền; thuế khi bán tính 0,1% trên giá bán. Giá mua ban đầu không tham gia vào hai cách tính này.
Cổ phần công ty gia đình chưa niêm yết thì làm ở đâu?
Không qua công ty chứng khoán mà làm với chính công ty: cập nhật sổ đăng ký cổ đông theo văn bản thừa kế, khai thuế thừa kế theo giá trị sổ sách. Nếu công ty là thành viên hạn chế, đọc điều lệ về người thừa kế.
Người thừa kế ở nước ngoài có nhận được cổ phiếu không?
Có thể, nhưng cần mở tài khoản chứng khoán theo quy định cho người nước ngoài hoặc người Việt ở nước ngoài, và có thể vướng giới hạn sở hữu với một số mã. Hỏi công ty chứng khoán trước khi lập văn bản phân chia.
Thuế 0,1% khi bán có được tính vào quyết toán thuế thu nhập cá nhân năm không?
Không. Thuế 0,1% khi bán chứng khoán là thuế khấu trừ cuối cùng cho từng giao dịch, không cộng vào quyết toán tiền lương, tiền công.
