Bán cổ phiếu trên sàn: thuế 0,1% trên giá bán tính thế nào

Nhà đầu tư cá nhân bán cổ phiếu nộp thuế thu nhập cá nhân 0,1% trên giá trị bán của từng lần bán. Công thức đơn giản: số cổ phiếu bán × giá khớp × 0,1%. Thuế tính trên giá bán chứ không trên phần lãi, nên bán lỗ vẫn nộp. Khi giao dịch qua công ty chứng khoán, công ty khấu trừ thuế ngay khi tiền bán về tài khoản; nhà đầu tư không phải tự khai từng lần.

Nhiều người nhìn vào tiền về thấy hụt hơn phép nhân giá khớp và tưởng bị trừ nhầm. Phần hụt thường gồm hai khoản khác nhau: thuế 0,1% nộp ngân sách và phí giao dịch của công ty chứng khoán. Phần dưới tách hai khoản này, kèm ví dụ và những trường hợp nhà đầu tư phải tự khai.

Bảng các khoản khi bán và nhận cổ phiếu

Ví dụ tính một lệnh bán

Giả sử nhà đầu tư bán 2.000 cổ phiếu với giá khớp 25.000 đồng mỗi cổ phiếu. Giá mua trước đó là 28.000 đồng, tức đang lỗ.

Lệnh này lỗ 6 triệu đồng so với giá mua, nhưng vẫn nộp 50.000 đồng thuế. Đó là cách tính của thuế chuyển nhượng chứng khoán theo giá bán: gọn, khấu trừ ngay, không cần xác định lãi lỗ. Nhà đầu tư giao dịch thường xuyên nên cộng cả thuế và phí vào chi phí mỗi vòng mua bán khi đánh giá hiệu quả.

Cổ tức, cổ phiếu thưởng và quyền mua

• Cổ tức bằng tiền: là thu nhập từ đầu tư vốn, không phải thu nhập chuyển nhượng. Thuế được khấu trừ khi chi trả, theo thuế suất riêng cho thu nhập từ đầu tư vốn. Tiền cổ tức về tài khoản đã là số sau thuế.
• Cổ tức bằng cổ phiếu, cổ phiếu thưởng: khi nhận chưa phải nộp phần thuế chuyển nhượng. Khi bán số cổ phiếu này ra, nhà đầu tư nộp thuế 0,1% trên giá bán như cổ phiếu thường, và có thể phát sinh thêm phần thuế đối với thu nhập từ đầu tư vốn theo quy định hiện hành. Công ty chứng khoán thường khấu trừ luôn lúc bán.
• Quyền mua cổ phiếu: chuyển nhượng quyền mua cũng là chuyển nhượng chứng khoán, áp dụng cách tính theo giá chuyển nhượng.

Vì cổ tức và chuyển nhượng là hai loại thu nhập khác nhau, đừng cộng chúng lại khi tự kiểm tra số thuế đã bị khấu trừ. Xem riêng từng dòng trong sao kê của công ty chứng khoán.

Khi nào nhà đầu tư phải tự khai

Phần lớn nhà đầu tư cá nhân giao dịch trên sàn không phải khai gì, vì công ty chứng khoán đã khấu trừ. Các trường hợp phải tự khai hoặc cần chú ý:

• Chuyển nhượng cổ phần của công ty cổ phần chưa niêm yết, chưa đăng ký giao dịch, mua bán trực tiếp giữa hai người, không qua công ty chứng khoán: người bán tự khai và nộp thuế 0,1% trên giá chuyển nhượng — trình tự ở mục ngay dưới.
• Cho, tặng, thừa kế chứng khoán: người nhận có thể phát sinh thuế thu nhập cá nhân từ thừa kế, quà tặng, trừ các quan hệ gia đình được miễn.
• Chuyển khoản chứng khoán không qua giao dịch khớp lệnh (ví dụ chuyển quyền sở hữu do thoả thuận): xem kỹ nghĩa vụ khai thuế trước khi làm thủ tục.

Thuế chuyển nhượng chứng khoán là loại khấu trừ theo từng lần, không cộng vào thu nhập để quyết toán năm như tiền lương. Nhà đầu tư không phải quyết toán lại phần này và cũng không được hoàn khi cả năm lỗ.

Bán cổ phần công ty cổ phần ngoài sàn: tự khai thế nào

Nhiều người sở hữu cổ phần của công ty cổ phần gia đình, công ty khởi nghiệp chưa niêm yết. Khi bán cho người khác, không có công ty chứng khoán nào khấu trừ, nên người bán tự làm:

1. Ký hợp đồng chuyển nhượng cổ phần ghi đúng số lượng, giá, phương thức thanh toán. Kiểm tra điều lệ về hạn chế chuyển nhượng (ví dụ cổ phần của cổ đông sáng lập trong thời gian đầu).
2. Khai thuế thu nhập cá nhân với thuế suất 0,1% trên giá chuyển nhượng, trong thời hạn quy định kể từ khi hợp đồng có hiệu lực. Trong một số trường hợp công ty phát hành có trách nhiệm khai thay; kiểm tra quy định hiện hành.
3. Nộp thuế và gửi chứng từ cho công ty.
4. Công ty cập nhật sổ đăng ký cổ đông.

Ví dụ giả định: bán 10.000 cổ phần với giá 30.000 đồng mỗi cổ phần, giá trị chuyển nhượng 300 triệu đồng, thuế 300 triệu × 0,1% = 300.000 đồng. Nếu hai bên ghi giá bằng mệnh giá trong khi giá trị sổ sách mỗi cổ phần cao hơn nhiều, cơ quan thuế có thể ấn định giá và tính lại. Số thuế nhỏ, nhưng khai sai giá còn để lại rủi ro cho bên mua khi họ bán lại sau này.

Những hiểu lầm hay gặp

• “Lỗ thì không mất thuế.” Sai với chứng khoán: 0,1% trên giá bán, lãi hay lỗ đều nộp.
• “Tiền về hụt là bị thu thuế cao.” Phần lớn phần hụt là phí giao dịch của công ty chứng khoán, không phải thuế. Xem sao kê để tách hai dòng.
• “Phải quyết toán thuế chứng khoán cuối năm.” Không cần với thuế chuyển nhượng đã khấu trừ theo từng lần.
• “Cổ phiếu thưởng không bao giờ bị thuế.” Khi nhận chưa nộp phần chuyển nhượng, nhưng khi bán ra thì có.
• “Mượn tài khoản người thân giao dịch cho tiện.” Thu nhập, thuế, quyền sở hữu đều ghi cho chủ tài khoản. Khi có tranh chấp hay thừa kế, người thật sự bỏ tiền rất khó chứng minh phần của mình.

Kiểm tra số thuế đã bị khấu trừ

1. Tải sao kê giao dịch từ công ty chứng khoán theo tháng hoặc năm. Mỗi lệnh bán có dòng thuế riêng và dòng phí riêng.
2. Cộng tổng giá trị bán trong kỳ, nhân 0,1%, so với tổng thuế trong sao kê. Hai số phải khớp.
3. Đầu năm, có thể đề nghị công ty chứng khoán cấp chứng từ khấu trừ thuế cho năm trước — cần khi phải chứng minh thu nhập, hoặc khi làm hồ sơ ở nước ngoài.
4. Kiểm tra trên tài khoản thuế điện tử của mình theo số định danh cá nhân xem thông tin khấu trừ đã được tổ chức chi trả kê khai chưa.

Tự kiểm tra ở đâu

• Sao kê và mục chứng từ khấu trừ trong ứng dụng của công ty chứng khoán.
• Tài khoản thuế điện tử hoặc ứng dụng thuế trên điện thoại: thông tin thu nhập đã khấu trừ theo số định danh cá nhân.
• Thuế cơ sở nơi cư trú: hỏi khi tự khai chuyển nhượng cổ phần ngoài sàn.