Mua xe máy cũ của người quen: sang tên ngay hay giữ giấy mua bán tay, chênh nhau những gì

Làm thủ tục sang tên ngay tốn một khoản nhỏ và biết trước: phí chứng thực hoặc công chứng hợp đồng, lệ phí trước bạ lần thứ hai trở đi tính trên giá trị còn lại của xe, lệ phí đăng ký và cấp biển. Với chiếc xe máy vài chục triệu, tổng thường chỉ vài trăm nghìn tới hơn một triệu đồng tuỳ nơi đăng ký. Giữ giấy tay thì lúc đó không tốn gì, nhưng mọi rủi ro dồn lại cho cả hai người: người bán vẫn là chủ xe trên giấy, người mua không chứng minh được xe là của mình.

Mua bán giữa người quen dễ bỏ qua thủ tục vì nể nhau. Chính vì quen, khi có chuyện — phạt nguội, tai nạn, người bán qua đời, ly hôn — cả hai càng khó xử. Bài này tính thử con số trên một chiếc xe giả định, rồi liệt kê những gì cách giữ giấy tay dồn lại.

Sang tên ngay tốn những khoản nào

Không có thuế thu nhập cá nhân cho người bán: bán xe máy của cá nhân không thuộc nhóm thu nhập chịu thuế đó. Không có thuế giá trị gia tăng vì người bán không kinh doanh xe.

Ví dụ giả định: chiếc xe số ba năm tuổi

Giả sử mua lại chiếc xe số đã dùng 3 năm với giá thoả thuận 18 triệu đồng. Giá xe mới cùng loại trong bảng giá tính lệ phí trước bạ là 30 triệu. Giả sử tỷ lệ chất lượng còn lại theo quy định cho xe 3 năm tuổi là 70%.

Hai điều rút ra: giá tính lệ phí không phải 18 triệu mà là 21 triệu theo bảng giá và tỷ lệ còn lại, nên ghi giá trong hợp đồng thấp đi cũng không giảm được lệ phí. Và tổng khoản phải nộp nhỏ so với giá xe — cái “đắt” của việc sang tên chủ yếu là công đi lại, chứ không phải tiền nộp ngân sách.

Giữ giấy tay: rủi ro phía người bán

• Phạt nguội gửi về chủ xe trên giấy đăng ký. Người mua chạy quá tốc độ, vượt đèn đỏ, thông báo gửi về người bán. Muốn chứng minh không phải mình thì phải có hợp đồng và người mua hợp tác.
• Tai nạn: xe gây tai nạn, cơ quan chức năng tìm chủ xe trước. Người bán phải giải trình đã bán cho ai, từ bao giờ.
• Nghĩa vụ báo thu hồi đăng ký: theo quy định đăng ký xe hiện hành, chủ xe khi bán phải làm thủ tục thu hồi giấy đăng ký, biển số trong thời hạn quy định. Không làm là vi phạm của chính người bán.
• Tài sản chung, di sản: nếu người bán ly hôn hoặc qua đời, chiếc xe vẫn đứng tên họ và có thể bị tính vào tài sản chung hoặc di sản.

Giữ giấy tay: rủi ro phía người mua

• Không tự sang tên được về sau nếu người bán chuyển đi xa, mất liên lạc, hoặc không còn giấy tờ tuỳ thân phù hợp. Thủ tục cho xe đã qua nhiều chủ không có hợp đồng hợp lệ phức tạp hơn nhiều.
• Không bán tiếp được đàng hoàng. Người mua sau sẽ hỏi giấy tờ; xe “giấy tay” bị ép giá.
• Khó nhận lại xe khi bị tạm giữ hoặc mất cắp, vì giấy tờ mang tên người khác.
• Bảo hiểm tên người khác: khi cần bồi thường, hồ sơ phải chứng minh quan hệ với chủ xe.
• Sang tên muộn vẫn phải nộp đủ lệ phí trước bạ, còn có thể bị xử lý vì không làm thủ tục đúng hạn.

Thứ tự làm cho gọn, kể cả khi hai bên ở hai tỉnh

1. Người bán mang giấy đăng ký, căn cước, biển số tới cơ quan đăng ký (hoặc làm trên cổng dịch vụ công nếu địa phương hỗ trợ) để làm thủ tục thu hồi.
2. Hai bên ký hợp đồng mua bán, chứng thực chữ ký hoặc công chứng. Xe là tài sản chung vợ chồng thì cần cả hai vợ chồng người bán ký hoặc có giấy đồng ý.
3. Người mua kê khai lệ phí trước bạ và nộp qua tài khoản thuế, ứng dụng thuế hoặc tại cơ quan thuế.
4. Người mua đăng ký xe tại nơi cư trú của mình, nhận biển số mới nếu thuộc diện cấp biển mới.
5. Mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc mang tên người mua.

Người quen ở hai tỉnh khác nhau vẫn làm được: người bán thu hồi tại nơi mình đăng ký, người mua đăng ký tại nơi mình cư trú. Việc duy nhất cần có mặt cả hai là ký hợp đồng — có thể sắp xếp một lần gặp.

Ba tình huống cần kiểm thêm trước khi trả tiền

• Xe là tài sản chung của vợ chồng người bán. Xe mua trong thời kỳ hôn nhân thường là tài sản chung dù giấy đăng ký chỉ ghi một tên. Hợp đồng nên có chữ ký của cả hai vợ chồng hoặc văn bản đồng ý của người còn lại; thiếu phần này, người vợ hoặc chồng không ký có thể phản đối về sau.
• Xe mua trả góp chưa tất toán. Nếu giấy đăng ký bản gốc đang nằm ở bên cho vay hoặc xe đang đăng ký thế chấp, người bán phải trả hết nợ, lấy lại giấy tờ và xoá thế chấp trước. Đừng trả đủ tiền khi giấy tờ chưa về tay người bán.
• Người bán không phải chủ xe trên giấy. Người quen bán lại chiếc xe họ cũng mua bằng giấy tay từ người khác. Lúc này có hai lớp giấy tay, và người mua cuối cùng gánh toàn bộ rủi ro của cả chuỗi. Nên yêu cầu người quen sang tên về mình trước, rồi mới bán.

Ba tình huống này đều không làm thay đổi số tiền lệ phí, nhưng quyết định việc có sang tên được hay không. Kiểm từ đầu thì mất mười phút; phát hiện sau khi đã trả tiền thì có khi mất vài tháng.

Nếu vẫn muốn hoãn sang tên vài tuần

Có lý do chính đáng để hoãn (chờ người mua đăng ký tạm trú, chờ người bán về quê lấy giấy tờ). Khi đó, ít nhất hai bên nên:

• Ký hợp đồng mua bán có chứng thực ngay, không chỉ giấy viết tay.
• Ghi rõ ngày giao xe, giờ giao xe; mọi vi phạm từ thời điểm đó do người mua chịu.
• Người bán chụp lại xe, số khung, số máy, đồng hồ công-tơ-mét lúc giao.
• Hẹn ngày cụ thể đi làm thủ tục, trong thời hạn quy định.

Không nên để kéo dài “khi nào rảnh thì làm”: càng lâu càng dễ xảy ra đúng những tình huống ở trên.

Tự kiểm tra ở đâu

• Trang tra cứu phạt nguội theo biển số: kiểm trước khi trả tiền.
• Quy định lệ phí trước bạ hiện hành: bảng giá xe máy của tỉnh, tỷ lệ chất lượng còn lại theo năm và tỷ lệ lần hai.
• Tài khoản thuế điện tử hoặc ứng dụng thuế trên điện thoại của người mua: thông báo và chứng từ nộp lệ phí trước bạ.
• Cổng dịch vụ công: thủ tục thu hồi và đăng ký xe trực tuyến nếu địa phương đã hỗ trợ.