Người Việt Nam về nước định cư, hoặc người nước ngoài sang Việt Nam làm việc dài hạn, được mang đồ dùng, vật dụng gia đình đang sử dụng theo diện tài sản di chuyển. Phần trong định mức và đúng điều kiện được miễn thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng; phần vượt định mức hoặc món không thuộc diện thì tính thuế như hàng nhập khẩu thông thường. Người chủ tài sản là người khai và nộp, thường qua một đại lý hải quan.
Tổng tiền phần lớn không nằm ở thuế mà ở cước vận chuyển, bốc xếp, lưu kho và phí dịch vụ. Thuế chỉ thành khoản lớn khi trong container có món giá trị cao vượt định mức, hoặc có xe, hàng thuộc diện quản lý riêng. Định mức cụ thể và hồ sơ được quy định trong văn bản hướng dẫn thuế xuất nhập khẩu hiện hành; bài này không nêu con số.
Bảng các khoản của một lô tài sản di chuyển
| Khoản | Ai nộp | Tính trên gì | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Thuế nhập khẩu, GTGT phần trong định mức | Không phát sinh | — | Khi đủ điều kiện và đủ giấy tờ chứng minh |
| Thuế nhập khẩu, GTGT phần vượt định mức | Chủ tài sản | Trị giá hải quan của phần vượt × thuế suất theo mặt hàng | Đồ đã qua sử dụng vẫn được xác định trị giá |
| Thuế với ô tô, xe máy mang theo | Chủ tài sản | Theo quy định riêng về phương tiện | Không gộp vào đồ dùng gia đình; hỏi trước |
| Cước vận chuyển, bảo hiểm hàng | Chủ tài sản trả hãng vận chuyển | Theo thể tích, loại container | Khoản lớn nhất trong hầu hết lô hàng |
| Phí cảng, lưu kho, bốc xếp | Chủ tài sản | Theo số ngày và biểu phí của cảng, kho | Tăng nhanh nếu hồ sơ chậm |
| Phí dịch vụ khai hải quan | Chủ tài sản trả đại lý | Theo thoả thuận | Không phải khoản nhà nước |
Ai được mang theo diện tài sản di chuyển
Không phải ai chuyển đồ về cũng thuộc diện này. Nhóm thường được áp dụng:
- Người Việt Nam định cư ở nước ngoài được phép về nước định cư: cần giấy tờ chứng minh việc hồi hương theo quy định.
- Người nước ngoài sang làm việc tại Việt Nam theo thời hạn nhất định: cần giấy tờ như giấy phép lao động hoặc giấy tờ tương đương, thẻ tạm trú, hợp đồng làm việc.
- Người Việt Nam hết thời hạn làm việc, học tập ở nước ngoài trở về: điều kiện về thời gian ở nước ngoài và giấy tờ chứng minh cần tra theo văn bản hiện hành.
Người chỉ đi du lịch, thăm thân về mang nhiều đồ thì là hành lý, đi theo định mức hành lý chứ không phải tài sản di chuyển. Còn gửi đồ về cho người thân dùng là quà biếu. Nhầm diện là nguyên nhân hàng đầu khiến container nằm cảng.
Cái gì là “đồ dùng gia đình đang sử dụng”
Tinh thần của diện tài sản di chuyển là đồ của chính gia đình mình đang dùng, không phải hàng mua mới để mang về. Vài nguyên tắc thực tế:
- Đồ nội thất, đồ bếp, quần áo, sách, dụng cụ gia đình đã dùng: thuộc diện phổ biến nhất.
- Đồ điện tử, thiết bị gia dụng mới nguyên hộp, số lượng nhiều: dễ bị xem là hàng mua để mang về hoặc để bán, không còn là tài sản di chuyển.
- Một số hàng đã qua sử dụng thuộc diện hạn chế hoặc cấm nhập khẩu theo quy định quản lý ngoại thương; hỏi hải quan trước khi đóng những món như thiết bị điện tử cũ số lượng lớn.
- Thuốc, thực phẩm, đồ uống có cồn, thuốc lá, vũ khí thể thao, động vật, cây trồng: có quy định riêng; đừng đóng chung container rồi mới hỏi.
Ví dụ giả định: một gia đình hồi hương với container 20 feet
Giả sử một gia đình về nước định cư, đóng một container gồm nội thất, đồ bếp, quần áo, sách, hai tivi, một đàn piano và vài món trang sức. Các khoản (giả định, để hình dung thứ tự):
| Khoản | Cách ước tính | Lúc trả |
|---|---|---|
| Cước biển và bảo hiểm | Theo báo giá hãng vận chuyển | Trước khi xuất phát hoặc khi nhận |
| Phí cảng, bốc xếp | Theo biểu phí cảng | Khi làm thủ tục nhận |
| Thuế với phần trong định mức | Không phát sinh nếu đủ giấy tờ | — |
| Thuế với phần vượt (ví dụ đàn piano giá trị cao) | Trị giá phần vượt × thuế suất theo mã; mỗi 10 triệu đồng trị giá tính thuế, thuế GTGT 10% ứng với 1 triệu, chưa kể thuế nhập khẩu | Khi thông quan |
| Phí đại lý khai hải quan | Theo thoả thuận | Khi hoàn tất |
Với gia đình này, thứ quyết định tổng tiền là có bảng kê chi tiết ngay từ đầu (tên món, số lượng, tình trạng đã dùng, trị giá ước tính) và có giấy tờ chứng minh diện hồi hương trước khi container cập cảng. Mỗi ngày chờ bổ sung hồ sơ là một ngày phí lưu kho.
Mang về hay bán đi mua lại: tính nhanh trước khi đóng thùng
Câu hỏi thật của nhiều gia đình không phải “thuế bao nhiêu” mà là “có đáng mang về không”. Một bảng so sánh đơn giản cho từng nhóm đồ giúp trả lời:
| Nhóm đồ | Mang về: tốn gì | Bán đi, mua lại ở Việt Nam: tốn gì |
|---|---|---|
| Nội thất cồng kềnh giá trị thấp | Chiếm nhiều thể tích container, cước tính theo thể tích | Thường rẻ hơn khi mua mới trong nước |
| Đồ có giá trị tình cảm, đồ gia truyền | Cước, bảo hiểm; thường trong diện miễn | Không thay thế được |
| Thiết bị điện dùng điện áp khác | Cước, có thể phải thêm bộ đổi điện | Mua mới đúng chuẩn điện trong nước |
| Món giá trị cao (nhạc cụ, tác phẩm nghệ thuật) | Cước, bảo hiểm cao; có thể vượt định mức phải nộp thuế | Chênh lệch giá mua bán, thuế ở khâu mua mới |
Cách làm thực tế: xin báo giá cước cho hai phương án thể tích (một container đầy và nửa container hoặc hàng lẻ), rồi loại bớt nhóm đồ cồng kềnh giá trị thấp. Nhiều gia đình giảm được đáng kể chi phí chỉ bằng việc không mang tủ, giường, bàn ghế thông thường.
Với món giá trị cao, hỏi đại lý khai hải quan trước về khả năng vượt định mức và mức thuế theo mã hàng, rồi cộng vào bảng. Có món sau khi cộng cước, bảo hiểm và thuế thì mua lại trong nước hợp lý hơn.
Giấy tờ chuẩn bị trước khi đóng thùng
- Giấy tờ chứng minh diện: văn bản cho phép về định cư, hoặc giấy tờ làm việc dài hạn và thẻ tạm trú với người nước ngoài.
- Bảng kê chi tiết tài sản: đánh số thùng, ghi món trong từng thùng. Bảng kê chung chung kiểu “đồ gia dụng — 120 thùng” gần như chắc bị kiểm tra thực tế.
- Vận đơn và thông tin người nhận khớp với người có giấy tờ.
- Chứng từ mua của món giá trị cao (nếu còn) để hỗ trợ xác định trị giá.
- Giấy uỷ quyền cho đại lý khai hải quan nếu không tự làm.
Nên làm việc với đại lý khai hải quan ở Việt Nam trước khi hãng vận chuyển ở nước ngoài niêm phong container, không phải sau khi hàng đã lên tàu.
Những cách làm tưởng khéo mà rủi ro
- Gửi kèm hàng của người khác vào container “cho đỡ trống”: hàng đó không phải tài sản di chuyển của mình; bị phát hiện thì cả lô bị xử lý và người đứng tên chịu trách nhiệm.
- Tháo hộp đồ mới cho trông như đã dùng: hải quan nhìn số lượng và chủng loại, không chỉ nhìn vỏ hộp.
- Ghi trị giá rất thấp cho món đắt tiền: dễ bị tham vấn trị giá, kéo dài thời gian thông quan. Ghi hợp lý theo tình trạng thực tế.
- Mang tài sản về rồi bán lại ngay: tài sản được miễn thuế vì dùng cho gia đình; chuyển nhượng trong thời gian hạn chế theo quy định có thể phải nộp lại thuế.
Tự kiểm tra ở đâu
- Cổng thông tin của cơ quan hải quan: văn bản hướng dẫn về tài sản di chuyển, biểu thuế theo mã hàng.
- Chi cục hải quan cửa khẩu nơi hàng về: hỏi hồ sơ, hình thức kiểm tra, thời gian dự kiến.
- Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước sở tại: hỏi về giấy tờ chứng minh diện về nước định cư.
- Đại lý khai hải quan và hãng vận chuyển: xin báo giá tách từng khoản, ghi rõ khoản nào là thu hộ nhà nước, khoản nào là phí dịch vụ.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi người được mang tài sản di chuyển mấy lần?
Chế độ miễn thuế tài sản di chuyển có giới hạn về số lần và thời gian theo quy định hiện hành. Hỏi hải quan trước nếu định chia đồ đạc làm nhiều chuyến.
Mang ô tô cũ về theo diện tài sản di chuyển được không?
Ô tô, xe máy có quy định riêng về đối tượng, điều kiện, thuế và đăng ký, không đi chung với đồ dùng gia đình. Cần hỏi kỹ trước khi quyết định vận chuyển, vì chi phí và thủ tục thường lớn hơn dự tính.
Người nước ngoài hết hợp đồng mang đồ đạc ra khỏi Việt Nam có phải nộp gì không?
Mang tài sản di chuyển ra khi hết thời hạn làm việc thường làm thủ tục xuất khẩu; nếu trước đó được miễn thuế khi nhập thì hồ sơ nhập là căn cứ đối chiếu. Hỏi hải quan nơi làm thủ tục.
Không có hoá đơn mua đồ cũ thì trị giá xác định thế nào?
Hải quan xác định trị giá theo các phương pháp quy định, có tính đến tình trạng đã qua sử dụng. Bảng kê ghi rõ tình trạng và trị giá ước tính hợp lý giúp việc này nhanh hơn.
Đồ đạc về trước, người về sau thì có được không?
Tài sản di chuyển thường có thể về trước hoặc sau người trong một khoảng thời gian quy định. Người nhận phải có đủ giấy tờ chứng minh diện khi làm thủ tục, nên tính trước khoảng thời gian này để tránh phí lưu kho.
