Mua một chiếc ô tô cũ mà người bán còn đang trả góp ngân hàng thì phải làm theo thứ tự: trả hết khoản vay để giải chấp trước, rồi mới ký hợp đồng mua bán và sang tên. Tiền tất toán và phí trả nợ trước hạn là việc của người bán, dù tiền thực tế có thể lấy từ tiền người mua trả. Các khoản nhà nước sau khi sang tên — lệ phí trước bạ cho xe đã qua sử dụng, lệ phí đăng ký, cấp biển số — là của người mua như mọi chiếc xe cũ khác.
Rủi ro lớn nhất không nằm ở thuế phí mà ở đường đi của tiền: người mua trả tiền cho người bán trước khi giấy tờ được giải phóng, rồi khoản vay không được tất toán. Phần dưới đây tách từng khoản, chỉ thứ tự trả tiền an toàn và những việc cần kiểm trước khi đặt cọc.
Vì sao xe thế chấp không sang tên ngay được
Khi mua xe trả góp, chiếc xe thường là tài sản bảo đảm cho khoản vay. Ngân hàng giữ bản chính giấy chứng nhận đăng ký xe, chủ xe cầm bản sao có xác nhận để lưu hành. Biện pháp thế chấp cũng được đăng ký tại cơ quan đăng ký giao dịch bảo đảm, nên ai tra cứu đều thấy xe đang bị ràng buộc.
Chừng nào khoản vay chưa trả hết và thế chấp chưa được xoá, người bán không có bản chính để làm thủ tục thu hồi đăng ký, và người mua không thể đăng ký sang tên mình. Mọi thoả thuận “cứ giao xe trước, giấy tờ tính sau” đều đặt người mua vào thế cầm một chiếc xe không đứng tên, không bán lại được, và có thể bị ngân hàng thu giữ nếu người bán ngừng trả nợ.
Bảng các khoản: phần người bán, phần người mua
| Khoản | Ai trả | Tính trên gì | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Dư nợ gốc và lãi tới ngày tất toán | Người bán | Theo hợp đồng vay | Xin ngân hàng xác nhận số tiền tất toán theo ngày cụ thể |
| Phí trả nợ trước hạn | Người bán | Theo điều khoản hợp đồng vay | Là phí của ngân hàng, không phải khoản nhà nước |
| Lệ phí xoá đăng ký thế chấp | Theo thoả thuận, thường người bán | Mức cố định theo biểu lệ phí đăng ký biện pháp bảo đảm | Ngân hàng thường làm hồ sơ xoá đăng ký |
| Phí công chứng hoặc chứng thực hợp đồng mua bán | Theo thoả thuận | Theo biểu phí, gắn với giá trị hợp đồng | Nên ghi rõ ai trả trong giấy đặt cọc |
| Lệ phí trước bạ | Người mua | Giá tính lệ phí của xe mới cùng kiểu loại × tỷ lệ chất lượng còn lại × tỷ lệ lần hai | Không tính theo giá thoả thuận giữa hai bên |
| Lệ phí đăng ký, cấp biển số | Người mua | Mức cố định theo khu vực | Biển số định danh của chủ cũ không đi theo xe |
| Bảo hiểm bắt buộc, phí đường bộ, kiểm định còn hạn | Người mua kế thừa hoặc mua mới | Theo loại xe | Phần đã nộp trước của chủ cũ tuỳ thoả thuận hoàn lại |
Người bán là cá nhân bán xe của mình thì không phát sinh thuế thu nhập cá nhân từ việc bán ô tô cá nhân theo quy định hiện nay; nếu người bán là doanh nghiệp thì có hoá đơn và thuế của doanh nghiệp, cách làm như bài mua lại ô tô cũ của doanh nghiệp.
Kiểm tra gì trước khi đặt cọc
- Tra cứu tình trạng thế chấp của xe theo số khung, số máy tại hệ thống đăng ký giao dịch bảo đảm, để biết xe đang thế chấp ở đâu và có bị thế chấp chồng không.
- Xin thư xác nhận của ngân hàng (người bán đề nghị) ghi số tiền tất toán tới một ngày cụ thể và cam kết trả bản chính giấy đăng ký sau khi nhận đủ tiền.
- Kiểm tra vi phạm giao thông chưa xử lý ghi nhận qua hình ảnh. Xe còn vi phạm treo có thể làm thủ tục sang tên bị vướng; thoả thuận người bán xử lý xong trước.
- Kiểm tra hạn kiểm định và tình trạng kỹ thuật, số khung số máy khớp giấy tờ.
- Kiểm tra người bán có đúng là chủ xe, xe có phải tài sản chung vợ chồng không; nếu có, cần chữ ký hoặc văn bản đồng ý của người còn lại.
Thứ tự trả tiền an toàn
Có ba bên và ba luồng tiền, nên thứ tự quyết định ai chịu rủi ro. Cách làm nhiều người áp dụng:
- Đặt cọc nhỏ bằng chuyển khoản, giấy đặt cọc ghi rõ: số tiền tất toán theo xác nhận ngân hàng, thời hạn giải chấp, ai trả phí gì, phạt cọc nếu một bên bỏ.
- Người mua chuyển thẳng số tiền tất toán vào tài khoản trả nợ của khoản vay tại ngân hàng đang giữ giấy tờ, có mặt cả hai bên và nội dung chuyển khoản ghi rõ tất toán khoản vay nào. Tiền không đi qua tay người bán.
- Ngân hàng xác nhận tất toán, trả bản chính giấy đăng ký và làm hồ sơ xoá thế chấp.
- Ký hợp đồng mua bán có công chứng hoặc chứng thực, trả phần tiền còn lại cho người bán.
- Chủ cũ làm thủ tục thu hồi đăng ký, biển số; người mua kê khai lệ phí trước bạ và đăng ký sang tên trong thời hạn quy định.
Nếu người mua cũng vay ngân hàng để mua, cần thêm một bước phối hợp: ngân hàng của người mua giải ngân theo hồ sơ nào, vào tài khoản nào. Hỏi cả hai ngân hàng từ sớm; nhiều nơi có quy trình phối hợp cho đúng tình huống này.
Ví dụ giả định: xe giá thoả thuận 520 triệu, còn nợ 180 triệu
Giả sử hai bên thoả thuận giá 520 triệu đồng. Ngân hàng xác nhận dư nợ gốc và lãi tới ngày tất toán là 180 triệu, hợp đồng vay quy định phí trả nợ trước hạn bằng 2% dư nợ (điều khoản giả định của hợp đồng vay).
| Bước | Số tiền | Đi đâu |
|---|---|---|
| Đặt cọc | 20 triệu | Người bán, chuyển khoản |
| Tất toán khoản vay | 180 triệu + 3,6 triệu phí = 183,6 triệu | Thẳng vào tài khoản trả nợ tại ngân hàng |
| Phần còn lại khi ký hợp đồng | 520 − 20 − 183,6 = 316,4 triệu | Người bán |
| Lệ phí trước bạ của người mua | Giá tính lệ phí × tỷ lệ còn lại × tỷ lệ lần hai | Ngân sách, qua cổng dịch vụ công |
| Lệ phí biển số, bảo hiểm, phí khác | Theo biểu | Người mua tự nộp |
Người bán vẫn nhận đủ 520 triệu đồng về mặt giá trị, chỉ là 183,6 triệu trong đó đi thẳng vào khoản vay. Phí trả nợ trước hạn nằm trong phần của người bán; nếu người bán muốn đẩy sang người mua, đó là thương lượng về giá, nên ghi rõ bằng chữ trong giấy đặt cọc. Cách tính lệ phí trước bạ cho xe cũ có ở bài mua ô tô cũ sang tên và giá tính lệ phí trước bạ.
Những kiểu thoả thuận nên tránh
- “Mua lại khoản vay”, người mua trả góp tiếp thay người bán mà xe vẫn đứng tên người bán. Ngân hàng không có quan hệ gì với người mua; người bán vẫn là chủ xe và chủ nợ.
- Đưa hết tiền cho người bán để họ tự đi tất toán. Nếu người bán dùng tiền vào việc khác, người mua chỉ còn quyền đòi nợ dân sự.
- Ghi giá hợp đồng thấp để giảm lệ phí: lệ phí trước bạ xe cũ tính theo bảng giá của cơ quan thuế và tỷ lệ còn lại, không theo giá hợp đồng; ghi thấp không giảm được gì mà làm hỏng chứng cứ nếu tranh chấp.
- Để xe đứng tên chủ cũ lâu sau khi đã trả đủ tiền. Chủ cũ vẫn nhận thông báo vi phạm, còn người mua không bán lại được.
Tự kiểm tra ở đâu
- Hệ thống tra cứu thông tin giao dịch bảo đảm của cơ quan đăng ký biện pháp bảo đảm: xem xe có đang thế chấp không, trước và sau khi giải chấp.
- Thư xác nhận của ngân hàng về số tiền tất toán và việc trả bản chính giấy đăng ký.
- Cổng dịch vụ công quốc gia: kê khai lệ phí trước bạ, theo dõi hồ sơ sang tên.
- Tài khoản thuế điện tử hoặc ứng dụng thuế của người mua: kiểm tra thông báo và chứng từ nộp lệ phí trước bạ.
- Trang tra cứu vi phạm giao thông của cơ quan công an: kiểm tra vi phạm ghi nhận qua hình ảnh trước khi nhận xe.
Câu hỏi thường gặp
Người bán nói ngân hàng cho phép sang tên luôn rồi trả nợ sau, có được không?
Rất hiếm và phải có văn bản của chính ngân hàng. Thông thường ngân hàng chỉ trả bản chính giấy đăng ký sau khi nhận đủ tiền tất toán. Lời hứa miệng của người bán không có giá trị với ngân hàng.
Phí trả nợ trước hạn ai chịu?
Về nguyên tắc là người vay, tức người bán, vì đó là điều khoản trong hợp đồng vay của họ. Hai bên có thể thoả thuận khác khi chốt giá, nhưng phải ghi rõ trong giấy đặt cọc.
Người mua có phải nộp thuế thu nhập khi mua xe cũ không?
Không. Người mua nộp lệ phí trước bạ và các lệ phí đăng ký. Người bán là cá nhân bán ô tô của mình cũng không phát sinh thuế thu nhập cá nhân theo quy định hiện nay.
Sau khi tất toán bao lâu thì lấy được giấy đăng ký bản chính?
Tuỳ quy trình từng ngân hàng, có nơi trả trong ngày, có nơi vài ngày làm việc. Hỏi trước và ghi thời hạn này vào giấy đặt cọc cùng mức phạt nếu chậm.
Xe còn phạt nguội của chủ cũ thì người mua có phải nộp không?
Vi phạm gắn với người điều khiển và chủ xe tại thời điểm vi phạm, không phải với người mua sau. Nhưng vi phạm chưa xử lý có thể làm hồ sơ sang tên bị vướng, nên yêu cầu chủ cũ xử lý xong trước khi trả phần tiền cuối.
Có nên mua xe qua người trung gian đứng ra tất toán hộ không?
Chỉ khi tiền tất toán chuyển thẳng vào tài khoản trả nợ tại ngân hàng và có xác nhận của ngân hàng. Người trung gian ứng tiền rồi cầm giấy tờ thì thêm một bên có quyền với chiếc xe, rủi ro tăng lên.
